Ten tekst dotyczy usługi Ochrona majątku.

Zamawiasz usługi księgowe, IT, marketingowe albo rekrutacyjne i płacisz fakturę w terminie. Mimo to urząd skarbowy może zażądać od Ciebie VAT, którego nie zapłacił Twój kontrahent. Od 1 stycznia 2027 r. odpowiedzialność nabywcy za cudzy VAT obejmie nie tylko towary wrażliwe, ale także popularne usługi kupowane przez niemal każdą firmę. Wyjaśniamy, kiedy to ryzyko się pojawia i jak skutecznie się przed nim zabezpieczyć.
Cudzy dług, Twoje pieniądze
Odpowiedzialność za cudze długi kojarzy się zwykle z poręczeniem kredytu, wekslem czy odpowiedzialnością członka zarządu za zobowiązania spółki. Prawo podatkowe zna jeszcze jeden, mniej oczywisty przypadek: odpowiedzialność solidarną nabywcy za VAT sprzedawcy, uregulowaną w art. 105a ustawy o podatku od towarów i usług.
Mechanizm jest prosty. Jeżeli Twój dostawca nie wpłaci VAT, który wykazał na fakturze wystawionej dla Ciebie, urząd skarbowy może dochodzić tej kwoty nie tylko od niego, ale także od Ciebie. Odpowiadasz w części podatku przypadającej na transakcję zawartą z Tobą, czyli w praktyce możesz zapłacić VAT drugi raz: raz kontrahentowi w cenie, raz urzędowi.
Przepis ma uderzać w karuzele VAT i firmy-słupy. Problem polega na tym, że w momencie zakupu rzadko wiadomo, czy dostawca rozlicza się rzetelnie. Dlatego warto znać zasady i stosować proste zabezpieczenia.
Jak jest obecnie: towary wrażliwe z załącznika nr 15
Dziś odpowiedzialność solidarna nabywcy dotyczy wyłącznie zakupu tzw. towarów wrażliwych wymienionych w załączniku nr 15 do ustawy o VAT, takich jak paliwa, stal, metale szlachetne czy elektronika. Nabywca odpowiada, jeżeli w chwili dostawy wiedział lub miał uzasadnione podstawy, aby przypuszczać, że VAT nie zostanie wpłacony do urzędu skarbowego.
Sygnałem ostrzegawczym jest w szczególności cena wyraźnie odbiegająca od rynkowej bez ekonomicznego uzasadnienia albo nietypowy przebieg transakcji. Ustawa przewiduje jednocześnie wyłączenia, m.in. dla zakupów na stacjach paliw, dla faktur powyżej 15 000 zł brutto (w tym przypadku obowiązkowa jest podzielona płatność) oraz dla transakcji zapłaconych w mechanizmie podzielonej płatności.
Co zmienia się od 1 stycznia 2027 r.? Załącznik nr 16
Nowelizacja ustawy o VAT, podpisana przez Prezydenta 25 września 2026 r., rozszerza odpowiedzialność solidarną na wybrane usługi niematerialne wymienione w nowym załączniku nr 16. To usługi, które kupuje niemal każde przedsiębiorstwo:
| PKWiU | Usługi |
|---|---|
| 62.01 | usługi związane z oprogramowaniem |
| 62.02.2 | doradztwo w zakresie oprogramowania komputerowego |
| 63.11.12 | hosting i zarządzanie stronami internetowymi |
| 69.20.2 | usługi rachunkowo-księgowe |
| 70.22 | pozostałe doradztwo w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej i zarządzania |
| 71.11.24 | doradztwo w projektach architektoniczno-budowlanych |
| 72 | badania naukowe i prace rozwojowe |
| 73.1 | reklama |
| 73.2 | badanie rynku i opinii publicznej |
| 74.90 | pozostała działalność profesjonalna, naukowa i techniczna |
| 78 | usługi związane z zatrudnieniem (m.in. rekrutacja, agencje pracy tymczasowej) |
| 82 | administracyjna obsługa biura i wspomaganie działalności gospodarczej |
Załącznik posługuje się kodami PKWiU, a nie opisami czynności. W praktyce trzeba więc ustalić, jak sklasyfikowana jest usługa danego dostawcy, co nie zawsze jest oczywiste.
Kiedy nabywca usługi odpowie za VAT kontrahenta?
Sam zakup usługi z załącznika nr 16 nie oznacza jeszcze odpowiedzialności. Muszą zostać spełnione łącznie następujące warunki:
- kupujesz usługę wymienioną w załączniku nr 16,
- usługodawca ma zaległość w VAT,
- wiedziałeś lub miałeś uzasadnione podstawy, aby przypuszczać, że podatek nie zostanie wpłacony. Organ oceni to na podstawie okoliczności i warunków transakcji, zwłaszcza ceny odbiegającej od rynkowej bez ekonomicznego uzasadnienia,
- przekroczone są progi kwotowe opisane niżej.
Progi: 15 000 zł na fakturze i 50 000 zł w miesiącu
Przy usługach progi działają inaczej niż przy towarach:
- Faktura poniżej 15 000 zł brutto co do zasady wyłącza odpowiedzialność. Faktura na równe 15 000,00 zł już nie korzysta z wyłączenia.
- Miesięczny limit 50 000 zł netto od jednego usługodawcy. Jeżeli łączna wartość usług z załącznika nr 16 kupionych od tej samej firmy w danym miesiącu przekroczy 50 000 zł netto, wyłączenie dla małych faktur przestaje działać, a odpowiedzialność może objąć wszystkie usługi nabyte od tego kontrahenta w tym miesiącu.
Dzielenie zamówienia na kilka mniejszych faktur nie jest więc skutecznym sposobem na uniknięcie ryzyka. Ustawa nie precyzuje przy tym, który moment decyduje o przypisaniu usługi do danego miesiąca: data wystawienia faktury, wykonania usługi czy powstania obowiązku podatkowego. Do czasu wyjaśnień Ministerstwa Finansów bezpieczniej przyjąć najostrzejszą interpretację.
Przykład
Spółka w jednym miesiącu kupuje od tej samej agencji kampanię reklamową (13 000 zł brutto), badanie rynku (25 000 zł brutto) i usługę rekrutacji (40 000 zł brutto). Pierwsza faktura jest niższa niż 15 000 zł, ale łączna wartość netto wszystkich usług przekracza 50 000 zł. Jeżeli agencja nie zapłaci VAT, a urząd uzna, że spółka miała podstawy przypuszczać, że tak się stanie, odpowiedzialność może objąć VAT ze wszystkich trzech faktur.
Najprostsza ochrona: podzielona płatność (MPP)
Mechanizm podzielonej płatności (MPP, ang. split payment) polega na tym, że płacisz fakturę jednym przelewem, a bank dzieli kwotę na dwie części: netto trafia na zwykły rachunek sprzedawcy, a VAT na jego specjalny rachunek VAT. Sprzedawca nie może swobodnie wydawać środków z tego rachunku. Służą one przede wszystkim do zapłaty podatków i składek.
Aby zapłacić w MPP, wybierasz w bankowości elektronicznej „przelew VAT” (split payment) i podajesz kwotę brutto, kwotę VAT, numer faktury oraz NIP sprzedawcy.
To kluczowe z punktu widzenia odpowiedzialności za cudzy dług: zapłata w MPP wyłącza odpowiedzialność solidarną nabywcy zarówno przy towarach, jak i przy usługach z załącznika nr 16. W trakcie prac legislacyjnych proponowano ograniczenie tej ochrony, ale ostatecznie z tego zrezygnowano. Przy usługach z załącznika nr 16 MPP nie jest obowiązkowa, jednak jest najpewniejszym zabezpieczeniem.
Inne sytuacje, w których nie odpowiadasz
Oprócz zapłaty w MPP i faktur poniżej progu odpowiedzialność nie powstanie, jeżeli zaległość kontrahenta nie wiąże się z jego udziałem w nierzetelnym rozliczaniu VAT w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. Nabywca może się też uwolnić od odpowiedzialności, wykazując, że nietypowe okoliczności transakcji nie miały wpływu na niezapłacenie podatku przez dostawcę. Ciężar dowodu spoczywa jednak na nim, dlatego dokumentacja jest tu kluczowa.
Uwaga na białą listę
Niezależnie od art. 105a ustawy o VAT nabywca może odpowiadać za VAT kontrahenta na podstawie Ordynacji podatkowej, jeżeli zapłaci fakturę powyżej 15 000 zł na rachunek bankowy, którego nie ma na tzw. białej liście podatników VAT, i nie zawiadomi o tym urzędu skarbowego w terminie. Zasady te obowiązują także po 1 stycznia 2027 r. Dlatego numer rachunku warto sprawdzać w dniu płatności.
Dlaczego to sprawa ochrony majątku?
Odpowiedzialność za cudzy VAT to realne zobowiązanie, które urząd egzekwuje z majątku nabywcy. Przedsiębiorca prowadzący jednoosobową działalność odpowiada za nie całym swoim majątkiem, także prywatnym, a w określonych sytuacjach również majątkiem wspólnym małżonków. W spółce kapitałowej zobowiązanie obciąża spółkę, ale jeżeli egzekucja z jej majątku okaże się bezskuteczna, organ podatkowy może sięgnąć do odpowiedzialności członków zarządu za zaległości podatkowe spółki.
Rutynowy zakup usług od niesprawdzonego dostawcy może więc w skrajnym przypadku zakończyć się roszczeniem wobec osób prowadzących firmę. Proste procedury wdrożone przed końcem 2026 r. pozwalają tego uniknąć.
Co zrobić przed 1 stycznia 2027 r.? Lista kontrolna
- Zidentyfikuj dostawców usług z załącznika nr 16 (biuro rachunkowe, software house, agencja reklamowa, agencja pracy, firmy doradcze, hosting) i oznacz ich w systemie księgowym.
- Płać w MPP faktury za usługi z załącznika nr 16 od 15 000 zł brutto oraz wszystkie faktury od dostawców, od których kupujesz usługi za ponad 50 000 zł netto miesięcznie. Najprościej przyjąć zasadę, że takie faktury zawsze opłaca się przelewem VAT.
- Monitoruj progi: ustaw w systemie alerty dla faktur od 15 000 zł brutto i dla miesięcznych obrotów powyżej 50 000 zł netto z jednym kontrahentem.
- Sprawdzaj kontrahenta: status VAT i rachunek na białej liście w dniu płatności, wpis w KRS lub CEIDG, historię i rzeczywistą działalność firmy.
- Dokumentuj rynkowość ceny i faktyczne wykonanie usługi: oferty porównawcze, korespondencję, raporty, protokoły odbioru.
- Zaktualizuj umowy B2B: zastrzeż prawo do zapłaty w MPP, wprowadź oświadczenia wykonawcy o rzetelnym rozliczaniu podatków i prawo do regresu, jeżeli zapłacisz VAT za dostawcę.
Podsumowanie
Od 2027 r. odpowiedzialność za cudzy VAT przestaje być problemem wyłącznie branży paliwowej czy stalowej. Obejmie usługi, z których korzysta niemal każda firma. Dobra wiadomość jest taka, że ryzyko łatwo ograniczyć: wystarczy płacić w mechanizmie podzielonej płatności, pilnować progów i sprawdzać kontrahentów. Warto wdrożyć te zasady jeszcze w grudniu, ponieważ nowe przepisy obejmą usługi, dla których obowiązek podatkowy powstanie od 1 stycznia 2027 r.
Chcesz zabezpieczyć firmę i swój majątek? KMM Legal pomoże ocenić, którzy Twoi dostawcy świadczą usługi z załącznika nr 16, przygotuje zmiany w umowach B2B i procedurę płatności oraz przeanalizuje ryzyko osobistej odpowiedzialności za zobowiązania firmy. Umów konsultację.
Podstawa prawna: art. 105a ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług oraz załączniki nr 15 i 16 do tej ustawy, w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą z 2026 r. (zmiany obowiązują od 1 stycznia 2027 r.). Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani podatkowej. Stan prawny na 17 listopada 2026 r.
Chcesz zabezpieczyć majątek firmy i rodziny?
Analizujemy ryzyka i przygotowujemy plan działań dopasowany do Twojej sytuacji. Poznaj usługę Ochrona majątku →
Umów konsultację ↗