Nowa dyrektywa UE o niewypłacalności — pre-pack, ochrona wierzycieli i termin wdrożenia

Unia Europejska przyjęła nowe przepisy, które mają zwiększyć przewidywalność postępowań niewypłacalnościowych i poprawić poziom zaspokojenia wierzycieli. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2026/799 z 30 marca 2026 r. obejmuje m.in. pre-pack, podważanie czynności dłużnika, poszukiwanie majątku oraz udział wierzycieli w postępowaniu. Polska powinna wdrożyć zasadniczą część regulacji do 22 stycznia 2029 r.

To nie jest jednolity europejski kodeks upadłościowy. Dyrektywa ustanawia wspólne wymagania w wybranych obszarach, pozostawiając państwom członkowskim istotną przestrzeń do ukształtowania szczegółów. Dla przedsiębiorców, inwestorów i wierzycieli oznacza kierunek przyszłych zmian, a nie automatyczne zastąpienie obecnych polskich przepisów.

Termin wdrożenia: 22 stycznia 2029 r., z wyjątkiem dotyczącym BARIS

Dyrektywę opublikowano w Dzienniku Urzędowym UE 1 kwietnia 2026 r. Weszła w życie 21 kwietnia 2026 r. Należy jednak odróżnić wejście w życie aktu unijnego od wdrożenia jego wymagań do prawa krajowego.

Art. 55 ust. 1 przewiduje dla regulacji dotyczących BARIS późniejszą z dwóch wskazanych dat: głównego terminu transpozycji albo 10 lipca 2029 r. Przy obecnych datach oznacza to 10 lipca 2029 r. Nie jest to przedłużenie terminu wdrożenia całej dyrektywy.

Dyrektywa zawiera też ważną regułę czasową: jej tytuł II, dotyczący podważania czynności dłużnika, ma zastosowanie wyłącznie do czynności dokonanych od wejścia w życie krajowych przepisów wdrażających dyrektywę. Szczegóły przejścia na nowe rozwiązania trzeba będzie ocenić w świetle polskiej ustawy implementacyjnej.

Podstawa: art. 55–56 dyrektywy (UE) 2026/799.

Pre-pack: przygotowanie sprzedaży przed formalnym otwarciem postępowania

Jednym z najważniejszych elementów jest wspólny model pre-packu, czyli sprzedaży przedsiębiorstwa lub jego części jako działającego biznesu. Dyrektywa rozdziela tę procedurę na dwie fazy:

• Faza przygotowawcza: znalezienie nabywcy, przygotowanie transakcji i wybór oferty. Rozpoczyna się na inicjatywę dłużnika z chwilą powołania niezależnego monitora. Dłużnik zachowuje całkowicie lub częściowo kontrolę nad majątkiem i bieżącą działalnością.
• Faza likwidacyjna: zatwierdzenie i wykonanie sprzedaży w ramach właściwego postępowania niewypłacalnościowego oraz podział uzyskanych środków pomiędzy wierzycieli.

Założeniem jest zachowanie wartości przedsiębiorstwa, która mogłaby zostać utracona przy długotrwałej, rozdrobnionej sprzedaży majątku. Proces ma odpowiadać wymogom konkurencyjności, przejrzystości, uczciwości i standardów rynkowych. Dyrektywa dopuszcza różne warianty zatwierdzania sprzedaży i udziału wierzycieli; nie sprowadza pre-packu do poufnego porozumienia dłużnika z wybranym inwestorem.

Istotne są także umowy niezbędne do kontynuowania działalności. Art. 30 przewiduje przeniesienie określonych niewykonanych jeszcze w całości umów na nabywcę co do zasady bez zgody kontrahenta. Rozwiązanie ma jednak wyjątki i zabezpieczenia, m.in. w przypadku nabywcy będącego konkurentem kontrahenta. Państwa mogą również przewidzieć wymóg zgody ze względu na rodzaj umowy, charakter stron lub interes przedsiębiorstwa.

W Polsce przygotowana likwidacja już funkcjonuje w art. 56a i następnych Prawa upadłościowego. Wdrożenie dyrektywy będzie wymagało oceny zgodności istniejącego modelu z nowymi wymaganiami. Nie oznacza to, że obecne zasady przenoszenia umów zmieniły się już wskutek samego przyjęcia aktu unijnego.

Podstawa: art. 21–39 dyrektywy, w szczególności art. 23–24 i 29–30; art. 56a i nast. Prawa upadłościowego.

Bezskuteczność czynności dłużnika: ochrona majątku przed uszczupleniem

Dyrektywa harmonizuje zasady podważania czynności dokonanych przed otwarciem postępowania ze szkodą dla ogółu wierzycieli. Chodzi o ograniczenie sytuacji, w których majątek znika ze spółki, jest przenoszony za zbyt niską cenę lub służy uprzywilejowaniu wybranych wierzycieli.

Przepisy wyróżniają trzy główne grupy czynności:

• Preferencyjne zaspokojenie lub zabezpieczenie wierzyciela: regulacja obejmuje m.in. wskazany w art. 7 okres trzech miesięcy przed wnioskiem prowadzącym do otwarcia postępowania. Znaczenie mają niewypłacalność oraz — w określonych sytuacjach — wiedza wierzyciela.
• Czynności bez wynagrodzenia lub za rażąco nieodpowiednie wynagrodzenie: art. 8 przewiduje zasadniczo okres 12 miesięcy przed właściwym wnioskiem. Wyłączono upominki i darowizny o symbolicznej wartości.
• Czynności umyślnie krzywdzące ogół wierzycieli: art. 9 przewiduje okres dwóch lat i wymaga wiedzy drugiej strony o zamiarze dłużnika. Dla podmiotów blisko powiązanych przewidziano wzruszalne domniemanie wiedzy.

Regulacje obejmują również wskazane w nich czynności pomiędzy złożeniem wniosku a otwarciem postępowania; gdy procedura nie wymaga wniosku, punktem odniesienia może być decyzja o rozpoczęciu postępowania. Nie każda zapłata czy sprzedaż w podanych okresach staje się automatycznie bezskuteczna — trzeba zbadać wszystkie wymagane przesłanki i wyjątki.

Skutkiem podważenia czynności ma być m.in. zwrot uzyskanej korzyści lub jej równowartości. Dla kontrahentów przedsiębiorstwa w kryzysie praktyczny wniosek jest prosty: należy dokumentować rynkowość transakcji, jej gospodarcze uzasadnienie i okoliczności zawarcia.

Podstawa: art. 6–13 dyrektywy. Art. 4 dopuszcza w tym obszarze dalej idącą ochronę wierzycieli, z zastrzeżeniem art. 10 ust. 3.

Poszukiwanie majątku: rachunki bankowe i rejestry

Nowe przepisy mają ułatwić identyfikowanie majątku należącego do masy oraz majątku objętego działaniami zmierzającymi do podważenia czynności dłużnika, także za granicą.

Bezpośredni dostęp do informacji o rachunkach bankowych mają uzyskać wyznaczone sądy lub organy administracyjne. Działają one na wniosek osoby pełniącej funkcję w toczącym się postępowaniu niewypłacalnościowym i przy spełnieniu ustawowych warunków. Dostęp transgraniczny ma wykorzystywać BARIS.

Nie jest to swobodny dostęp syndyka do wszystkich danych bankowych ani automatyczne zajęcie odnalezionych środków. Dyrektywa przewiduje wymogi niezbędności, poufności, bezpieczeństwa i kontroli dostępu. Odrębnie ułatwia dostęp osób prowadzących postępowania do informacji o beneficjentach rzeczywistych oraz właściwych rejestrów i baz danych.

Podstawa: art. 14–20 dyrektywy.

Obowiązki zarządu: trzy miesiące w dyrektywie nie zastępują polskich 30 dni

Art. 40 przewiduje obowiązek wystąpienia o otwarcie właściwego postępowania niewypłacalnościowego w ciągu trzech miesięcy od chwili, gdy osoby zarządzające dowiedziały się lub można racjonalnie oczekiwać, że powinny były dowiedzieć się o niewypłacalności spółki. Pojęcia niewypłacalności i osób zarządzających pozostają określane przez prawo krajowe.

Dyrektywa pozwala państwom przewidzieć określone wyjątki lub zawieszenie obowiązku, m.in. gdy podejmowane środki zapewniają ogółowi wierzycieli równoważną ochronę. Przewiduje też odpowiedzialność cywilną za szkodę spowodowaną naruszeniem obowiązku.

Nie daje to obecnie polskiemu zarządowi dodatkowych trzech miesięcy na zgłoszenie wniosku upadłościowego. Art. 21 Prawa upadłościowego nadal przewiduje termin 30 dni od wystąpienia podstawy ogłoszenia upadłości. Dyrektywa dopuszcza zachowanie dalej idącej ochrony wierzycieli. Zarząd nie powinien zatem odkładać działania w oczekiwaniu na implementację.

Podstawa: art. 4 ust. 1 i art. 40–43 dyrektywy oraz art. 21 Prawa upadłościowego.

Komitety wierzycieli i dostęp do informacji

Dyrektywa wzmacnia reprezentację wierzycieli przez komitety wierzycieli, odpowiadające funkcjonalnie znanym w Polsce radom wierzycieli. Mają one zapewniać udział w postępowaniu i możliwość badania działań prowadzącego je podmiotu albo dłużnika zachowującego zarząd.

Minimalne uprawnienia obejmują dostęp do istotnych informacji, prawo bycia wysłuchanym i przedstawiania stanowiska w sprawach ważnych dla ogółu wierzycieli. Państwa mogą powierzyć komitetom zgodę na określone decyzje lub czynności. Nie oznacza to jednak obowiązkowego komitetu w każdej sprawie: akt przewiduje wyjątki związane m.in. z proporcją kosztów do korzyści.

Uzupełnieniem są zwięzłe informacje o krajowych systemach niewypłacalności, publikowane na portalu e-Sprawiedliwość. Mają wyjaśniać m.in. warunki otwarcia postępowania, zgłaszanie wierzytelności, kolejność zaspokojenia i przeciętny czas trwania spraw. Termin przygotowania tych informacji określono na 22 lipca 2029 r.

Podstawa: art. 44–51 dyrektywy.

Co to oznacza dla przedsiębiorców i inwestorów?

Nowe standardy mają ułatwić ocenę ryzyka, zachowanie wartości przedsiębiorstwa i prowadzenie transakcji w sytuacji kryzysowej. Ich ostateczny wpływ na praktykę w Polsce będzie zależeć od sposobu wdrożenia. Już dziś warto uporządkować dokumentację finansową, informacje o majątku i kluczowych umowach oraz przeanalizować realne warianty dalszego działania.

KMM.LEGAL pomaga ocenić sytuację przedsiębiorstwa, dobrać tryb działania, przygotować dokumentację oraz prowadzić negocjacje i reprezentację. Zobacz naszą pomoc w upadłości i restrukturyzacji, wsparcie przy sprzedaży przedsiębiorstwa i poszukiwaniu inwestora oraz doradztwo dotyczące odpowiedzialności zarządu. Możesz też umówić konsultację.

Źródła i stan opracowania

Artykuł przygotowano 14 października 2026 r. na podstawie ostatecznej dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2026/799 z 30 marca 2026 r., opublikowanej w Dz.U. UE L z 1 kwietnia 2026 r., oraz Prawa upadłościowego. Informację o formalnym przyjęciu aktu potwierdza komunikat Rady UE. Opis nowych rozwiązań dotyczy wymagań dyrektywy, a nie potwierdzenia ich pełnego wdrożenia w Polsce.