Czy członek zarządu może zapłacić z własnego majątku za zaległości podatkowe lub składkowe spółki? Tak. Planowana nowelizacja Ordynacji podatkowej ma istotnie zmienić zasady tej odpowiedzialności. Dla osób zarządzających spółkami oznacza to zarówno nowe możliwości obrony, jak i dodatkowe ryzyka.
Ministerstwo Finansów i Gospodarki przygotowało projekt UC138, dotyczący przede wszystkim art. 116 Ordynacji podatkowej. Prace wynikają z wyroków Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, ale proponowane rozwiązania obejmują również przebudowę podstaw odpowiedzialności i rozszerzenie kręgu osób, które mogą odpowiadać za zaległości spółki. Nadal mówimy o projekcie, którego ostateczny kształt może się zmienić. Informacja o projekcie UC138.
Artykuł omawia rozwiązania opisane w materiałach projektu UC138 z 18 marca 2026 r. Planowany termin przyjęcia projektu przez Radę Ministrów, wskazany w wykazie prac rządu, to III–IV kwartał 2026 r. Nie jest to termin wejścia przepisów w życie.
Jak zarząd odpowiada obecnie?
Art. 116 Ordynacji podatkowej przewiduje odpowiedzialność członków zarządu spółek kapitałowych całym ich majątkiem, jeżeli egzekucja z majątku spółki okaże się w całości lub w części bezskuteczna.
Członek zarządu może uwolnić się od odpowiedzialności, wykazując w szczególności, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości albo nastąpiło wskazane w przepisie zdarzenie restrukturyzacyjne: otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego lub zatwierdzenie układu w postępowaniu o zatwierdzenie układu. Obrona może też opierać się na braku winy w niezgłoszeniu wniosku upadłościowego albo na wskazaniu mienia spółki pozwalającego zaspokoić zaległości w znacznej części.
Co do zasady odpowiedzialność dotyczy zobowiązań, których termin płatności upływał podczas pełnienia obowiązków członka zarządu. Rezygnacja z funkcji nie usuwa więc ryzyka odpowiedzialności za wcześniejsze okresy. Art. 116 Ordynacji podatkowej.
Dlaczego przepisy mają się zmienić?
Bezpośrednim impulsem były wyroki TSUE w sprawach C-277/24 Adjak oraz C-278/24 Genzyński.
Pierwszy dotyczył możliwości skutecznego podważania przez członka zarządu ustaleń dokonanych w postępowaniu podatkowym wobec spółki oraz dostępu do akt tego postępowania. Drugi odnosił się do możliwości wykazania braku winy przez osobę, która dochowała wymaganej staranności przy prowadzeniu spraw spółki.
Orzeczenia te mają znaczenie już przy stosowaniu obecnych przepisów. Planowana nowelizacja ma wyraźnie uregulować wynikające z nich gwarancje. Wyrok Adjak, wyrok Genzyński.
Należyta staranność zamiast dotychczasowego mechanizmu obrony
Najważniejsza propozycja zakłada odejście od powiązania przesłanek uwalniających od odpowiedzialności z prawem upadłościowym. Kluczowe ma być wykazanie, że osoba zarządzająca dochowała należytej staranności, aby zapobiec powstaniu zaległości. Projekt uwzględnia również siłę wyższą.
Ciężar wykazania okoliczności uwalniających ma spoczywać na osobie zarządzającej. Sam argument, że podatkami zajmował się inny członek zarządu, nie ma wystarczać. Ocena ma uwzględniać profesjonalny charakter funkcji i obowiązek zapewnienia właściwej organizacji rozliczeń.
Projekt przewiduje też alternatywną podstawę obrony: wykazanie działań, które doprowadziły do zmniejszenia zaległości w przeważającej części. Uzasadnienie wskazuje na spłatę ponad połowy zaległości. W szczególnych przypadkach nieprawidłowości podatkowych możliwość skorzystania z obrony ma jednak podlegać dodatkowym ograniczeniom. Uzasadnienie projektu UC138.
Odpowiedzialność także poza formalnym zarządem
Projekt ma objąć również osoby faktycznie zarządzające spółką, choć formalnie nie pełnią funkcji w jej organach. Rozwiązanie służy przeciwdziałaniu sytuacjom, w których decyzje podejmuje osoba ukryta za nominalnym zarządem.
Dla przedsiębiorców oznacza to, że przy ocenie odpowiedzialności znaczenie może mieć rzeczywisty sposób kierowania spółką, a nie wyłącznie wpis w KRS.
Więcej możliwości obrony, więcej czasu dla organu
Projekt przewiduje wyraźne uregulowanie prawa do kwestionowania ustaleń faktycznych i ocen prawnych dotyczących zaległości spółki oraz dostępu do akt jej postępowania podatkowego.
Jednocześnie podstawowy termin na wydanie decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej ma zostać wydłużony o dwa lata — z pięciu do siedmiu. To termin dotyczący orzekania o odpowiedzialności, który trzeba odróżnić od przedawnienia samego zobowiązania podatkowego.
Organ ma też uzyskać możliwość zabezpieczenia majątku już w trakcie postępowania o odpowiedzialności osoby trzeciej. Projekt reguluje ponadto określanie zobowiązania bezpośrednio w decyzji dotyczącej tej osoby, gdy spółkę wykreślono z rejestru w toku postępowania wymiarowego. Ocena skutków regulacji projektu UC138.
Co ze składkami ZUS?
Zmiany art. 116 mogą mieć znaczenie również dla odpowiedzialności za zaległości składkowe. Art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nakazuje odpowiednie stosowanie tego przepisu do należności z tytułu składek. Odesłanie obejmuje również art. 118 § 1, dotyczący terminu wydania decyzji o odpowiedzialności.
Na podstawie art. 32 podobny mechanizm obejmuje m.in. składki zdrowotne i wskazane w nim fundusze.
W konsekwencji przebudowa zasad odpowiedzialności w Ordynacji podatkowej może wpłynąć także na sprawy prowadzone przez ZUS. Poszczególne rozwiązania wymagają jednak oceny w ramach właściwej procedury składkowej — nie wszystkie przepisy postępowania podatkowego znajdują w niej zastosowanie. Art. 31 i 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Porównanie obecnych przepisów i planowanych zmian
| Obszar | Obecne przepisy | Proponowane zmiany |
|---|---|---|
| Osoby objęte odpowiedzialnością | Art. 116 obejmuje członków zarządu, również byłych, oraz wskazane w nim osoby działające w spółkach w organizacji. | Wyraźne objęcie odpowiedzialnością także osób faktycznie zarządzających spółką, bez formalnego powołania do jej organów. |
| Podstawy uwolnienia się od odpowiedzialności | W szczególności: terminowy wniosek upadłościowy, terminowe otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego lub zatwierdzenie układu w postępowaniu o zatwierdzenie układu, brak winy w niezgłoszeniu wniosku upadłościowego albo wskazanie mienia spółki pozwalającego zaspokoić zaległości w znacznej części. | Odejście od dotychczasowych przesłanek na rzecz wykazania należytej staranności w zapobieganiu powstaniu zaległości. Projekt uwzględnia również siłę wyższą i skuteczne działania zmniejszające zaległość w przeważającej części. |
| Działania naprawcze | Przepis przewiduje możliwość wskazania mienia spółki, z którego egzekucja pozwoli zaspokoić zaległości w znacznej części. | Alternatywną podstawą obrony ma być wykazanie działań, które doprowadziły do zmniejszenia zaległości w przeważającej części — według uzasadnienia projektu: przez spłatę ponad 50% zaległości. |
| Kwestionowanie zaległości spółki i dostęp do akt | Gwarancje skutecznej obrony wynikają już z orzecznictwa TSUE i powinny być respektowane przy stosowaniu obecnych przepisów. | Wyraźne uregulowanie prawa do podważania ustaleń faktycznych i kwalifikacji prawnych dotyczących zaległości spółki oraz dostępu do akt jej postępowania podatkowego. |
| Termin wydania decyzji o odpowiedzialności | Podstawowy termin: 5 lat od końca roku kalendarzowego, w którym powstała zaległość podatkowa. | Wydłużenie podstawowego terminu do 7 lat. Chodzi o termin orzekania o odpowiedzialności osoby trzeciej, a nie o przedawnienie samego zobowiązania podatkowego. |
| Zabezpieczenie majątku osoby trzeciej | Na podstawie art. 33b pkt 2 — po doręczeniu decyzji orzekającej o odpowiedzialności. | Możliwość zabezpieczenia majątku już w toku postępowania o odpowiedzialności osoby trzeciej. |
| Wykreślenie spółki w toku postępowania wymiarowego | Utrata bytu prawnego spółki może uniemożliwić zakończenie postępowania wymiarowego, a w konsekwencji orzeczenie o odpowiedzialności osoby trzeciej. | Możliwość określenia zobowiązania spółki bezpośrednio w decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej w sytuacjach wskazanych w projekcie. |
| Znaczenie dla składek ZUS | Art. 116 stosuje się odpowiednio do należności składkowych na podstawie art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Art. 32 rozszerza ten mechanizm m.in. na składki zdrowotne. | Zmiana zasad odpowiedzialności może wpłynąć również na sprawy składkowe. Zakres zastosowania poszczególnych rozwiązań wymaga uwzględnienia odesłań ustawowych i procedury właściwej dla ZUS. |
Jak przygotować spółkę i zarząd?
Z praktycznego punktu widzenia warto już teraz zadbać o regularne raportowanie zaległości, kontrolę terminów płatności oraz dokumentowanie reakcji zarządu na wykryte problemy. Znaczenie mogą mieć protokoły posiedzeń, polecenia wyjaśnienia nieprawidłowości i dowody wdrożenia działań naprawczych.
Nie należy przy tym zakładać, że zapowiadana nowelizacja pozwala odłożyć decyzję o upadłości lub restrukturyzacji. Obecne przepisy nadal obowiązują, a obowiązki wynikające z prawa upadłościowego wymagają terminowej reakcji.
W KMM Legal pomagamy ocenić ryzyko osobistej odpowiedzialności członków zarządu oraz dobrać działania prawne w sytuacji zadłużenia spółki. Jeżeli spółka ma zaległości podatkowe lub składkowe albo otrzymałeś zawiadomienie o wszczęciu postępowania dotyczącego Twojej odpowiedzialności, umów konsultację z nami.